آشنایی کلی با GS1

جهانی شدن مبادلات، افزایش رفت‌وآمد افراد، کثرت ارسال کالاها و حجم تبادل اطلاعات، جوامع قرن ۲۱ را مجبور کرده است تا بیشتر و بیشتر به استانداردهای بین‌المللی در حوزه تجارت و بازرگانی تکیه نمایند. مالکان کسب‌وکار دریافته‌اند که بدون وجود استانداردها، با راهکارهای مختلفی در سراسر جهان روبرو خواهیم بود که به علت نبود زبان مشترک، ناکارآمد هستند و سبب از دست رفتن فواید و فرصت‌های بسیار زیادی می شوند. به همین دلیل، وجود استانداردهای فراگیر جهانی در تجارت و بازرگانی ضروری است.
سازمان جهانی  GS1یک سازمان بین‌المللی و غیرانتفاعی پیشگام در زمینه طراحی، توسعه و پیاده‌سازی استانداردهای شناسایی کالا، ضبط خودکار داده‌ها و تبادل الکترونیکی اطلاعات است. این سازمان، در تعامل با دولت کشورها و با همراهی بخش‌های صنعتی و بازرگانی، گستره وسیعی از خدمات و راهکارهای اجرایی را برای بهبود کارایی و شفاف‌سازی زنجیره‌های تأمین و تقاضا در سطح جهانی و بخش‌های مختلف صنعتی و تجاری ارائه می‌دهد. استانداردهایGS1 در ۱۵۰ کشور جهان به ‌کار گرفته شده‌اند و سازمان GS1 در ۱۱۲ کشور جهان نمایندگی رسمی دارد. هم‌اکنون بیش از یک میلیون شرکت در سراسر دنیا عضو سازمان GS1 هستند و از خدمات و استانداردهای آن بهره‌مند شده‌اند.
* چشم‌انداز GS1  ایجاد جهانی است که در آن، کالاها و اطلاعات مربوط به آنها به نحو کارا و ایمن جابجا شوند تا فواید بیشتری به کسب‌وکارها و زندگی مردم برسد.
* مأموریت GS1  این است که این موضوع را بی طرفانه راهبری کند به‌گونه‌ای که همه‌ی ذینفعان بتوانند به توسعه و استقرار استانداردهای جهانی بپردازند و از مزایای آن بهره‌مند شوند.
سیستم GS1 به‌عنوان سیستم یکپارچه‌ای از استانداردهای جهانی، اطلاعات مورد نیاز برای مدیریت زنجیره تأمین کالا را از طریق شناسایی یکتا و منحصربفرد موجودیت‌های ثابت و در گردش چرخه از قبیل اقلام تجاری، واحدهای لجستیکی، دارایی‌ها و مکان‌های فیزیکی فراهم می‌آورد. این امر باعث پذیرش و مقبولیت این سازمان در سطح جهان گردیده به‌گونه‌ای که روزانه بیش از ۶ میلیارد تراکنش تجاری مبتنی بر استانداردهایGS1 در دنیا اتفاق می افتد. به‌همین دلیل بسیاری از سیستم‌های زنجیره تأمین جهانی از این استانداردها استفاده کرده و از نظام GS1 با عنوان «زبان جهانی کسب‌وکار» نام می برند.

استانداردهایGS1 برای شناسایی، ضبط‌خودکار و به‌اشتراک‌گذاری اطلاعات، شرکت‌ها را قادر می سازند که به‌سادگی و با زبان مشترک درباره محصولات، مکان‌ها و سایر موجودیت‌های زنجیره تأمین با هم ارتباط برقرار کنند و امور کسب وکار خود را با هماهنگی و کارآیی بیشتری انجام دهند. استفاده از استانداردها و راه‌حل‌های GS1 موجب تسهیل در تجارت، کاهش هزینه‌ها در سازمان، افزایش شفافیت در زنجیره و بهبود فرایندها در کسب‌وکار می شود. سه دسته استانداردهای GS1 در شکل زیر نشان داده شده‌اند.

استانداردها و راه‌حل‌هایGS1 تاکنون در بیش از ۲۵ صنعت مختلف به‌ کار گرفته شده و کارآیی و کارآمدی خود را اثبات کرده‌اند اما می توان گفت که نظام GS1 در چهار حوزه زیر بیشترین کاربرد را داشته‌است:
۱. خرده‌فروشی

۲. بهداشت و درمان

۳. خدمات غذایی

۴. حمل‌ونقل (لجستیک)

راهکار و مثالهایی از کدگذاری و شناسه‌دار کردن کالاها و خدمات و سازوکار اجرای آن

درباره کدگذاری کالاها و شناسه کالا و شناسه رهگیری بحث‌های زیادی شنیده می شود. علاوه بر بحث‌های حوزه عمومی، بسیاری از نهادها و سازمانهای مسئول در کشور، راهکارهایی برای مدیریت بازار و کنترل گردش کالاها در آن ارائه می کنند که در اغلب آنها «شناسه کالا» و «شناسه رهگیری» نقش برجسته‌ای دارد. در اینجا نقش شناسه‌ها و کدها در مدیریت امور مربوط به کالاها و خدمات و تامین‌کنندگان آنها بیان شده است.
می دانیم که اغلب کالاها برای اینکه به دست مصرف‌کننده برسند، مسیری طولانی را طی می کنند. کالاهای بسته‌بندی شده‌ی مصرفی، که در دنیا با عنوان CPG یا FMCG شناخته می شوند و نزدیک به ۹۰ درصد دادوستدهای انجام شده در دنیا را تشکیل می دهند، با روشهای مختلفس شناسایی شده و اطلاعات مربوط به آنها بین تولیدکننده، مراکز پخش، خرده‌فروشی ها، نهادهای ذیصلاح قانونی، مصرف‌کنندگان و سایر افراد ذیربط مبادله می‌شود. فراگیرترین روشی که در سراسر دنیا برای کدگذاری و شناسایی کالاهای تجاری استفاده می شود، استانداردهای GS1 هستند.
برای اینکه یک کالا یا خدمت شناسه یکتای جهانی داشته باشد، تامین‌کننده آن کالا (یا مالک نشان تجاری) باید با مراجعه به سازمان GS1 محلی در کشور مربوطه، شماره‌ای برای خود (شرکت یا شخص حقیقی) بگیرد. این شماره بر اساس نظام تخصیص پیش‌شماره‌ها به کشورهای مختلف ارائه می‌شود. برای مثال شماره ۶۲۶ برای ایران، شماره ۶۲۲ برای مصر، شماره ۴۷۶ برای آذربایجان، شماره‌های ۴۶۰-۴۶۹ برای روسیه، و برای حوزه موضوعی کتابها شماره‌های ۹۷۸-۹۷۹ و به همین ترتیب، به هر کشور یا حوزه موضوعی، یک یا چند شماره ۳ رقمی تخصیص یافته و برای آن ثبت شده است.
سازمان‌های GS1 محلی، در ادامه شماره کشور، رقم‌هایی اضافه می‌کنند و  شماره‌ای ۷، ۸، ۹ یا ۱۰ رقمی به شرکت یا شخص متقاضی می‌دهند. این شماره در تمام دنیا یکتا و منحصربه‌فرد بوده و برای یک شرکت یا شخص متقاضی ثبت می‌شود. شرکت یا شخص صاحب پیش‌شماره‌ی GS1، با افزودن رقم‌هایی به آن، می‌تواند به هر یک از محصولات، خدمات، مکان‌ها، اموال و … خود، یک شماره شناسایی یکتا و منحصربه‌فرد جهانی بدهد. شماره‌ی شناسایی جهانی کالای تجاری، چه کالا فلّه باشد و چه بسته‌بندی شده، آن را به گونه‌ای یکتا در سراسر دنیا از دیگر کالاها متمایز می‌نماید.

شماره جهانی کالای تجاری (GTIN) که بر اساس استانداردهای GS1 به هر نوع از محصولات یک تامین‌کننده تخصیص می‌یابد، نقش بسیار مهمی در انجام فرایندهای تجاری ایفا می‌کند. این شماره، مطابق رویه‌های استانداردشده به صورت یک کد میله‌ای (بارکد) استاندارد درآمده و بر روی بسته‌بندی کالا یا فرم‌ها و اسناد همراه کالا (مانند بارنامه یا فاکتور فروش یا اعلامیه ارسال) چاپ می‌شود و در فایل‌های کامپیوتری بین طرف‌های تجاری مبادله می‌گردد. شماره جهانی کالای تجاری علاوه بر چاپ به‌صورت بارکد، همراه با اطلاعات دیگری مانند تاریخ انقضا، شماره بهر، شماره سریال هر عدد کالا در قالب نماد بارکد خطی یا نماد دیگری موسوم به دیتاماتریس (کد نشانده شده در یک مستطیل با خانه‌های تیره و روشن) نیز قابل درج است. استفاده از این نوع نمادها بر روی داروها و اقلام بهداشتی و درمانی متداول است. تبدیل شماره جهانی کالای تجاری به بارکد خطی یا دیتاماتریس و درج آن بر روی کالا یا اسناد همراه، امکان خوانش خودکار و ثبت اتوماتیک اطلاعات را در کامپیوتر فراهم می‌نماید و دقت و سرعت ثبت داده‌ها را افزایش می‌دهد.

بارکد خطی

بارکد دوبعدی

(۰۱)۰۶۲۶۰۳۴۲۱۰۳۱۰۲

(۱۷)۱۵۰۹۰۰

(۱۰)۱A2B3C4D5

(۲۱)۰۰۰۹۸۷۵

امروزه در بسیاری از فروشگاه‌ها و داروخانه‌ها و مکانهای مصرف کالا، با خواندن اتوماتیک و ماشینی بارکدهای درج شده بر روی کالاها، همه فروش‌ها دقیقا ثبت شده و به‌صورت فوری فاکتور کالاها برای مشتری چاپ می‌شود. این کار تنها در مورد کالاهایی امکان‌پذیر است که تامین‌کننده آنها، شماره جهانی کالای تجاری را مطابق استانداردهای GS1 گرفته و در قالب بارکد یا دیتاماتریس بر روی آنها درج نموده باشد. در مورد کالاهای فلّه، تامین‌کننده باید شماره جهانی کالای تجاری را بگیرد و آن را در اسناد همراه کالا (مانند بارنامه یا فاکتور) ثبت کند. خرده‌فروش می‌تواند در محل فروشگاه برای هر میزان از کالای فلّه که در یک ظرف قرار می‌دهد و به یک مشتری می‌فروشد، بارکدی را برای آن با استفاده از دستگاه پرینتر برچسب تهیه نموده و بر روی هر یک از بسته‌های با وزن متغیر کالا الصاق نماید.
هر نوع کالایی (اعم از بسته‌بندی شده مصرفی، کالای فلّه، پوشاک، ابزارآلات، لوازم برقی و خدمات و …) می‌تواند با کمک استانداردهای GS1 و مطابق رویه توضیح داده شده، شماره جهانی کالای تجاری بگیرد. سازوکار تخصیص این شماره‌ی یکتا در دنیا نیز مشخص و روشن است. در ایران از سال ۱۳۷۴، مرکز ملی شماره‌گذاری کالا و خدمات، این شماره‌ها را ارائه نموده و آنها را مدیریت می‌کند. سازمانها و دستگاه‌هایی که در فعالیتهای خود به شناسه کالا و شناسه رهگیری نیاز دارند، می‌توانند با کمک مرکز ملی شماره‌گذاری کالا و خدمات، از این سازوکار و استانداردهای بین‌المللی GS1 استفاده نمایند. توجه داشته باشیم که استفاده از استانداردها و راهکارهای بین‌المللی برای شناسه کالا و شناسه رهگیری، تنها از طریق سازوکارهای مربوط به آنها امکان‌پذیر است. مزیّت بسیار مهمی که این کدها دارند، بین‌المللی و جهانی بودن آنهاست. این مزیّت سبب می‌شود در مورد کالاهای وارداتی، تولیدکننده خارجی هر کالا را ملزم به شناسه‌دار کردن کالا در منشاء نمود و نیازی به برچسب‌گذاری مجدد کالاها پس از ورود آنها به کشور نباشد. در مورد کالاهای صادراتی نیز، تولیدکننده ایرانی با استفاده از شناسه‌ها و کدهای استاندارد جهانی، کالای خود را با زبان شناخته‌شده در دنیا معرفی می‌کند و ورود او به بازارهای جهانی تسهیل می‌شود.

نقش مرکز ملی شماره‌گذاری کالا و خدمات ایران (GS1 Iran) چیست؟

مرکز ملی شماره‌گذاری کالا و خدمات ایران در سال ۱۳۷۴ توسط مؤسسه مطالعات و پژوهش های بازرگانی تأسیس شده است. این مرکز به‌عنوان نماینده سازمان GS1 بین‌الملل در ایران پذیرفته شده و بر اساس مأموریت و وظایف خود، خدمات مختلفی را مبتنی بر استانداردها و راهکارهای جهانی، در اختیار شرکت‌ها و مؤسسات فعال در کشور قرار می‌دهد.
مرکز ملی شماره‌گذاری کالا و خدمات ایران (GS1 Iran) با تجربه بیست سال فعالیت تخصصی در کشور، خدمات آموزش، مشاوره و پیاده‌سازی استانداردها و راه‌حل‌های جهانی GS1 در زمینه کدگذاری و طبقه‌بندی، زنجیره تأمین و تقاضا، ردیابی و رهگیری و نظایر آن را برای تسهیل و بهبود فرایندهای کسب‌وکار، به شرکت‌ها و سازمان‌ها ارائه می‌دهد. برای کسب اطلاعات بیشتر به وب‌سایت www.GS1ir.org  مراجعه نمایید.