شناسه کالا و شناسه رهگیری برای کالا های فله ای

نگاهی به یک نمونه خرید از فروشگاه شهروند

در عکس‏های زیر، برخی از کالاهای خریداری شده از یکی از شعبه‏ ها‌ی فروشگاه شهروند نشان داده شده است:

8
شناسه‌ای که بر روی کالاهای فوق چسبانده شده است، یک شماره ۱۳رقمی شبیه GS1 است. با توجه به متغیر بودن وزن هر بسته، برای هر تک بسته، شماره جداگانه تعیین ‌شده، یعنی هیچ دو بسته‌ای شماره یکسان ندارند (GS1 این شناسه‌ها را ۱GTIN سریالی یا به اختصار SGTIN می نامد). این شماره در بانک اطلاعاتی فروشگاه ذخیره می شود و با وزن و قیمت همین یک بسته مرتبط می‏ شود. قسمت آماده‌سازی کالا برای قرارگیری در قفسه، بسته را وزن نموده و لیبل را با چاپگر متصل به ترازو پرینت نموده و روی آنها می چسباند. همزمان داده‌ها در بانک اطلاعاتی ثبت می شود. وقتی بسته به صندوق فروشگاه برده می شود، با اسکن شماره بارکد روی لیبل، اطلاعات از بانک اطلاعاتی فراخوان شده و در فاکتور مشتری ثبت می‏ شود. (تصویر فاکتور را در ادامه ببینید.)

9
فاکتور خرید
نگاهی به اطلاعات درج‌شده در فاکتور

در یکی از ردیف‏های فاکتور فوق ابتدا «پیاز- کیلویی- بصیرتجارت و در زیر آن شماره ۲۸۰۰۳۷۳۰۰۰۰۰۷ و قیمت هر کیلو ۱۶۹۰۰ ریال» درج شده است. در ستون وسط، وزن این بسته به کیلو و سپس در ستون آخر قیمت این بسته درج شده است. برای آواکادو چون قیمت بر اساس هر عدد است، تعداد ۱ و قیمت آن در مقابلش یکسان است. برای آواکادو همه کدها میتواند همین ۲۰۰۰۰۲۴۶۵۷۶۶۰ باشد.
غیر از آواکادو، در فاکتور فوق هیچ کالای اندازه ثابت (مانند یک بطری نوشابه یا یک کنسرو ماهی یا بسته شکلات یا غیره) ثبت نشده است. این قبیل کالاها، چون مقدار ثابت و قیمت ثابت دارند، در محل تولید و بسته‌بندی بارکدگذاری می‌شوند. بارکد آنها، غالبا شماره‌ای ۱۳رقمی بوده و اگر از ایران پیش‌شماره گرفته باشند، سه رقم اول کدشان ۶۲۶ است. این شماره جهانی و یکتاست و سازوکار صدور و تخصیص آن در سرتاسر دنیا وجود داشته و برقرار است. در ایران نیز «مرکز ملی شماره‌گذاری کالا و خدمات ایران» مسئولیت کار را به عهده دارد.
در قسمت بالای فاکتور شهروند، صادرکننده فاکتور معرفی شده است: شرکت شهروند- فروشگاه بیهقی آدرس: ….. کد پستی: ۱۹۶۷۹۶۴۳۴۳ و شناسه ملی: ۱۰۱۰۱۴۴۷۲۴۴
این موضوع در سیستم GS1 با کد جهانی مکان (GLN) انجام می‌شود. هر فعال کسب‌وکار در زنجیره تامین یک شماره یکتای جهانی به نام GLN2 می‌گیرد. هر فعال کسب‌وکار می‌تواند برای هر یک از مکان‏های خود (مانند هر انبار یا قفسه یا اسکله یا صندوق فروش)، یک GLN یکتا داشته باشد و آن را ثبت کند.
در فاکتور مذکور، تاریخ صدور فاکتور و شعار تبلیغاتی فروشگاه هم چاپ شده است. تاریخ صدور فاکتور یک نوع از اطلاعات عملیاتی یا تراکنشی است که در بانک اطلاعاتی فروشگاه ثبت می‏شود.
در ادامه شماره فاکتور (۰۰۱۴)، کد صندوقدار (۷۱۳۴۹۰۱)، شماره صندوق (۰۶۲) و زمان فاکتور (۱۲:۴۴) آمده است.
جدول حاوی ستون‏های نام کالا بارکد – فی واحد (ریال) —— تعداد/ وزن ———-قیمت کالا (ریال) قسمت انتهایی است.
دو نمونه از کالاهای فاکتور فوق در جدول زیر بررسی شده است:

10

تحلیل وضعیت شناسه کالا و شناسه رهگیری در نمونه فوق

شناسه کالا و شناسه رهگیری در نمونه فوق بررسی می‌شود. آیا قابلیت ردیابی برقرار است؟ آیا قابلیت Recall برقرار است؟
اگر شرکت شهروند از تامین‌کننده خود بصیرتجارت یک محموله پیاز خریده باشد که بر روی همه بسته‌های حاوی پیاز شناسه محصول و در بارنامه شماره‌ای یکتا  به انضمام اطلاعات مقدار وزنی کل محموله، مزرعه محل برداشت، تاریخ برداشت، محل و تاریخ بسته‌بندی در کیسه، تاریخ انبار و انباری که این پیاز در آن نگهداری شده (مثلا با یک کد جهانی مکان یا GLN مطابق سیستم GS1) مشخص باشد، و سپس در همه بسته‌هایی که در فروشگاه شماره‌گذاری شده (با شماره کالای تجاری GTIN سریالی مانند ۲۸۰۰۳۷۳۰۰۰۰۰۷ فاکتور فوق)، جمع وزنی معادل یا کمتر از وزن محموله مربوطه داشته باشند، کار فروشگاه قانونی بوده و کالای مجاز فروخته است. در اینجا فروشگاه می‌تواند میزان Shrinkage یا کسری حادث شده برای هر محموله را با مقایسه وزن یا تعداد محموله وارده و مقدار یا تعداد فروش رفته از همان محموله (با جمع وزنی SGTINهای فروخته شده) محاسبه نموده و برای جلوگیری از Shrinkage یا کاهش دورریزها، کنترل‏های لازم را در نقاط  مختلف فرایند لحاظ کند. (در زنجیره تامین، توزیع و فروش و مصرف همه‌ی محصولات، این مدل جوابگو است)
برای بهبود کار، بهتر است در بانک اطلاعاتی فروشگاه، در کنار اطلاعات هر بسته با GTIN سریالی، شماره محموله، شماره بهر و مقدار کل محموله خریداری شده و تاریخ تولید و تاریخ انقضا و شماره GTIN کل محموله (پیاز کدام مزرعه با GLN خاص که در یک سال خاص برداشت شده)  درج شود. در فاکتوری که فروشگاه به دست مشتری می‏دهد تنها شماره GTIN اصلی و شماره بهر (یا تاریخ تولید یا برداشت) لازم است. بودن این اطلاعات در بانک اطلاعاتی سبب ایجاد امکان رسیدگی قبل از تاریخ انقضای کالاها می‌شود.
اگر یک نهاد نظارتی بخواهد کنترل‏هایی را اعمال کند، باید شماره محموله ارسالی از بصیر تجارت به فروشگاه شهروند بیهقی همراه سایر اطلاعات به سامانه نهاد نظارتی ارسال و ثبت شود. قبل از آن شناسه و اطلاعات محموله ارسالی از میدان اصلی تره‌بار شهر تهران به بصیرتجارت باید در سامانه نهاد نظارتی ثبت شده باشد. قبل از آن، اطلاعات محموله ارسالی از مزرعه به میدان تره‌بار اصلی با GTIN یکتا و تاریخ تولید یا برداشت محصول، باید به سامانه نهاد نظارتی ذیربط ارسال شده باشد. قبل از آن باید مجوز کاشت محصول پیاز در زمین یا مزرعه با GLN خاص توسط اداره ذیربط صادر شده باشد تا همه چیز به‌طور شفاف تحت کنترل درآید.

مدل کلی شناسه کالا و شناسه رهگیری (محصول نمونه پیاز)

در ادامه نشان داده‌ایم که شناسه کالا و شناسه رهگیری در زنجیره تامین پیاز چگونه بکارگیری می‌شود:

11

 

بر اساس مدل فوق، هر یک از طرف‌های تجاری در مرکز ملی شماره‌گذاری کالا و خدمات ثبت شده و برای خود پیش‌شماره شرکتی GS1 می‌گیرند. این پیش‌شماره، در تمام دنیا یکتا بوده و با استفاده از آن، هر عضو می‌تواند برای مکان‌ها یا جایگاه‌ها، محصولات، وسایل حمل‌ونقل، پالت‏ها و کانتینرها، فرم‏ها و اسناد، رابطه‌های خدماتی، محموله‌ها، بهرهای محصول، بسته‌های ارسالی و … شماره یکتای جهانی تخصیص دهد و آن شماره را به صورت یک بارکد، دیتابار یا دیتاماتریس GS1 درآورده و بر روی اقلام درج کند تا سرعت و دقت خواندن و ثبت داده‌ها بالا برود.
شماره شخص عضو و شماره هر یک از محصولات وی در سامانه ۱ نزد مرکز ملی شماره‌گذاری (GS1 Iran) ثبت می‌شود. تا اینجا «شناسه کالا» و همچنین اشخاص مرتبط معین شده است. در هر مقطعی که انباشته‌ای از محصول تولید و بسته‌بندی شد، شماره و نام محصول و تاریخ تولید و شماره بهر و سریال بسته‌ها همراه با وزن هر بسته ثبت می‌شود. این اطلاعات در سامانه ۲ نزد نهاد قانونی ذیربط ثبت می‏شود تا مجوز صادر کند. اینها شناسه رهگیری کالا خواهند بود. جابجایی هر نوع کالا با شماره GTIN، شماره بهر، سریال بسته و مقدار آن بین طرف‏های تجاری باید در نزد طرف تجاری و همچنین سامانه نهاد قانونی ذیربط ثبت شود.  ‌

12

در مثال و شکل فوق، مدل کلی که می‌توان شناسه کالا و شناسه رهگیری را بر روی کالاها و در اسناد همراه آنها درج نمود و قابلیت رهگیری را ایجاد کرد، کاملا آشکار و قابل درک است. در واقع هر شخص فعال در زنجیره تامین (شامل تولیدکننده یا واردکننده، متصدی حمل، اداره دولتی مجوزدهنده، عمده‌فروش، مرکز پخش و خرده‌فروش و در نهایت مصرف‌کننده) باید شناسایی شود. در سیستم GS1 به هر شخص یا جایگاه یک شماره جهانی (GLN) داده می‌شود. سپس هر نوع کالای تجاری که توسط یک شخص به زنجیره وارد می‌شود، یک شناسه کالا می‌گیرد. در سیستم GS1 شناسه کالا همان GTIN است. علاوه بر آن، هر کالا باید یک شناسه رهگیری هم داشته باشد. باید تولیدکننده شناسه رهگیری را به هر عدد (سریال) یا هر انباشته (بهر) از یک نوع محصول دارای شناسه کالا (GTIN) بدهد و بر روی واحدهای کالا و بسته‌ها درج و در بانک اطلاعاتی ثبت کند.
برای ارائه محصول به بازار باید مجوزهایی گرفته شود. تولید یا واردکننده از سازمان ذیربط درخواست مجوز می‌کند. سازمان مجوز دهنده برای کالای مشخص با شناسه GTIN خاص که توسط شخص با GLN خاص با شماره بهر یا سریال‏های خاص به مقدار مشخص قرار است به بازار عرضه شود، مجوز می‌دهد. شماره‌های فوق در سامانه متمرکز ثبت می‏شود. هر گاه سفارشی از یک شخص با GLN خاص به تولیدکننده یا واردکننده با GLN خاص برای کالایی با GTIN خاص به مقدار یا تعداد معین ارسال شود، تولیدکننده مقدار سفارش شده را آماده کرده و به هر بسته ارسالی یک شماره یکتا (۳SSCC) می‌دهد. این شماره SSCC با شناسه کالای درون بسته و مقدار آن مرتبط می‏شود. سپس کالاها توسط یک متصدی حمل با GLN خاص برای سفارش دهنده ارسال می‌شود. ارسال توسط وسیله حمل با شماره خاص (GIAI) انجام و در سامانه ثبت می‌شود. شخص سفارش دهنده به محض دریافت کالا، تاییدیه دریافت را با ذکر شماره SSCC بسته‌های دریافتی به سامانه ارسال می‌کند. سامانه تمام جابجایی‌ها را به صورت لحظه‌ای دریافت و مدیریت می‌نماید.
در هر دوره زمانی که رسیدگی انجام می‌شود، باید جمع کل مقادیر از یک نوع کالای بیرون‌رفته از هر نقطه (GLN) مساوی یا کمتر از جمع کل همان کالای وارده به آن نقطه باشد.